Centar za humanu politiku, uz podršku Centara civilnih inicijativa, sproveo je istraživanje u oblasti revizije javnog sektora i javne potrošnje u BiH. Istraživanje u oblasti revizije javnog sektora obuhvatilo je analizu dva vezana problema jedinstvenog procesa, prvi je, rad institucija za reviziju javnog sektora ili revizijski proces, a drugi je, postupanje nadležnih institucija po revizorskim izvještajima ili postrevizijski proces.
Fokus u istraživanju bio je na problemu postupanja nadležnih institucija po revizorskim izvještajima. Za ovo istraživanje kreirana je posebna metodologija koja je podrazumijevala određivanje indikatora, kreiranje posebnog modela za ocjenjivanje institucija i primjenu metoda analize sadržaja i ankete.
Revizijski proces je analiziran u periodu od 2001. godine, kada su počele sa radom državna i entitetske institucije za reviziju javnog sektora, do kraja 2008. godine. U ovom periodu državna i entitetske revizorske institucije izvršile su 1233 revizije, od čega je 1209 finansijskih revizija, 5 revizija učinka i 19 ostalih revizija. Od ukupnog broja izvršenih finansijskih revizija u ovom periodu, 21% je sa pozitivnim mišljenjem, 50% sa rezervom, 24% sa negativnim mišljenjem i 5% sa uzdržanim mišljenjem. Efikasnost državne i entitetskih revizorskih institucija u 2008. godini bila je 1,6 revizija po revizoru godišnje, a državne revizorske institucije Hrvatske 3,9 revizija po revizoru godišnje. Identifikovani su brojni problemi u oblasti revizije javnog sektora, od koji su najznačajniji, potcijenjeni kadrovski kapaciteti entitetskih revizorskih institucija, nedovoljna efikasnost entitetskih revizorskih institucija, nepostojanje potrebnih kriterija za godišnje planiranje revizija, nepotpuno izvršavanje obaveze godišnje revizije zakonom predviđenih subjekta, nevršenje revizije u 83% zakonom predviđenih subjekata, nerazvijena funkcija revizije učinka, omekšavanje kriterija kod iskazivanja nalaza i davanja konačnog revizorskog mišljenja, izuzetno malo povjerenje građana u rad državne i entitetskih revizorskih institucija i nepotpuno izvršavanje zakonske obaveze dostavljanja revizorskih izvještaja tužilaštvima i drugim institucijama od strane entitetskih revizorskih institucija. Na osnovu kriterija iz modela koji podrazumjeva ocjene zadovoljavajuće, uglavnom zadovoljavajuće, djelimično zadovoljavajuće, uglavnom nezadovoljavajuće i nezadovoljavajuće, državna i entitetske revizorske institucije su ocijenjene sa uglavnom nezadovoljavajuće (ocjena 2).
Postrevizijski proces analiziran je sa aspekta provođenja preporuka od strane revidiranih subjekata i postupanja državnog i entitetskih parlamenata, parlamentarnih komisija i odbora za reviziju, vlada i tužilaštava po revizorskim izvještajima. Rezultati istraživanja postrevizijskog procesa pokazuju da je u 2008. godini samo 5% revidiranih subjekata provelo u potpunosti revizorske preporuke. Neprovođenje preporuka revizora postalo je sasvim normalno ponašanje revidiranih subjekta, koje niko ne sankcioniše. Registrovan je određen napredak u aktivnosti državnog parlamenta i komisija za finansije i budžet u odnosu na obavezu razmatranja revizorskih izvještaja. Odnos entitetskih parlamenata, parlamentarne komisije i odbora za reviziju, vijeća ministara, entitetskih vlada i ministarstava finansija prema obavezi razmatranja i postupanja po revizorskim izvještajima bio je krajnje neodgovoran. Tužilaštva su sprovela istrage po manjem broju dostavljenih revizorskih izvještaja u kojim su konstatovane brojne nezakonitosti i štetni poslovi, a po optužnicama sudovi su izrekli smiješne kazne. Nijedno tužilaštvo iz BiH nije koristilo revizorske izvještaje kao javno objavljene dokumente za otkrivanje, proučavanje i sprečavanje kriminala. U proteklom periodu niko nije smijenjen sa funkcije zbog negativnih revizorskih nalaza i nije korištena zakonska mogućnost umanjenja budžeta, a pravosnažnim osuđujućim presudama izrečene su za 5 lica 3 uslovne kazne zatvora u ukupnom trajanju od 12 mjeseci i 3 novčane kazne u ukupnom iznosu od 7.800 KM. Za revizorske nalaze koji ukazuju na višemilionsku štetu u javnom sektoru, izrečene su kazne koje nisu dovoljne da pokriju troškove postupanja tužilaštva i sudova po jednom revizorskom izvještaju. Na osnovu kriterija iz modela za ocjenjivanje, postupanje državnog parlamenta i njegovih komisija za finansije i budžet ocijenjeno je kao uglavnom nezadovoljavajuće (ocjena 2) , a postupanje revidiranih subjekata, entitetskih parlamenata i njihovih komisija i odbora za reviziju, vlada, ministarstava finansija i tužilaštava po revizorskim izvještajima ocijenjeno je kao nezadovoljavajuće (ocjena 1).
Istraživanje u oblasti javne potrošnje vršeno je sa aspekta visine, strukture, trenda, uporedivosti i percepcije, sa težištem da se posebno istraži naplata i mogućnosti uštede i pravičnije raspodjele javne potrošnje. Uspostavljena je specifična metodologija kojom su predviđeni i obezbjeđeni dovoljni indikatori za kraću analizu i ocjenu stanja u oblasti javne potrošnje, identifikaciju osnovnih problema koje treba dodatno istražiti i dovođenje u vezu ovih problema sa stanjem u oblasti revizije javnog sektora. Rezultati istraživanja pokazuju da je u BiH povećano učešće javne potrošnje u bruto društvenom proizvodu, sa 38% u 2005. na 42% u 2008. godini. U odnosu na zemlje iz okruženja, BiH, Srbija i Slovenija imaju približno isto učešće javne potrošnje u bruto društvenom proizvodu, a najmanje učešće javne potrošnje u bruto društvenom proizvodu ima Hrvatska. BiH, u odnosu na zemlje iz okruženja, ima u javnoj potrošnji veće učešće troškova koji se odnose na zarade zaposlenih u javnom sektoru, pravosuđe i parlamente, a manje učešće troškova za penzije i odbranu. Slovenija, od svih zemalja u regiji, ima najbolju strukturu javne potrošnje. Učešće troškova javne administracije, uključujući i odbranu, u javnoj potrošnji u Sloveniji iznosi oko 20%, a u BiH oko 25%. Za obrazovanje, nauku, kulturu, zdravstvo, penzije i ostalu socijalnu zaštitu u BiH se izdvaja oko 60% javne potrošnje, a u Sloveniji oko 55% javne potrošnje. Učešće razvojne komponente javne potrošnje u ukupnoj javnoj potrošnji u Sloveniji iznosi oko 25%, a u BiH manje od 15%. U protekle četiri godine učešće javne potrošnje na nivou državnih institucija u ukupnoj javnoj potrošnji povećano je sa 6% na 10%, a učešće javne potrošnje na nivou entiteta i Brčko distrikta u ukupnoj javnoj potrošnji, smanjeno je za 1%, odnosno 2%. Suštinski problem javne potrošnje u BiH je ušteda, bolja naplata javnih prihoda i pravičnija raspodjela sredstava za finansiranje javnih troškova. Rezultati istraživanja pokazuju da su u javnom sektoru u BiH moguće uštede od najmanje milijardu eura godišnje po osnovu smanjenja broja zaposlenih i usklađivanja zarada, potpune primjene zakona kod javnih nabavki i ostalih racionalizacija. Bitno je istaći da bi sa ovim uštedama javni sektor sačuvao kapacitete za dosadašnje obavljanje javnih funkcija, a da bi ostvarene uštede mogle biti iskorištene za smanjenje javne potrošnje, preraspodjelu iz jedne u druge djelatnosti javnog sektora ili korištenje ušteda za jačanje funkcija u okviru iste djelatnosti javnog sektora. U BiH je trenutno nenaplaćeno najmanje dvije milijarde eura identifikovanih javnih prihoda, a procjena je da je ukupno nenaplaćeno više od četiri milijarde eura identifikovanih i neidentifikovanih akumuliranih poreskih i drugih javnih dugova. Manji dio nenaplaćenih javnih prihoda posljedica je institucionalne inertnosti, neefikasnosti, tolerantnosti i neodgovornosti, zbog čega se ne izvrši pravovremena naplata ili identifikacija javnih prihoda. Veći dio nenaplaćenih javnih prihoda ima veze sa koruptivnim ponašanjem u institucijama javnog sektora, zbog čega dođe do nepravovremene naplate, reprograma, zastare ili neidentifikacije javnih prihoda. Nenaplaćeni identifikovani javni prihodi, koji iznose najmanje 37% godišnje javne potrošnje u BiH, predstavljaju značajna sredstva i rezervu, čijom bi se naplatom mogla poboljšati javna potrošnja i eventualno, smanjiti poreska i druga opterećenja. Vrijednost ukupnog nenaplaćenog duga u BiH odgovara vrijednosti izgradnje autoputa na koridoru Vc i ukupnom iznosu stare devizne štednje.
Kompletan izvještaj možete pogledati ovdje. |
ostale aktivnosti